Siatki centylowe wagi i wzrostu dla dzieci. Czy Twój pediatra dobrze je odczytuje?

9 paź
2012

Siatki centylowe to ciekawy przykład narzędzia statystycznego, które zna prawie każdy rodzic, pomimo iż nie są nauczane ani w gimnazjum, ani liceum, ani podstawówce. Ot, rodzice interesują się rozwojem swoich dzieci, to uczą się czytać siatki centylowe. [Wtrącenie dla nie-rodziców: siatka centylowa to wykres pozwalający odczytać jaki wzrost lub waga jest typowy/nietypowy dla danego wieku dziecka, tzn jaki procent rówieśników jest lżejszych/niższych od wagi/wzrostu dziecka.]

Wydawać by się mogło, że odczytywanie informacji z siatek centylowych jest proste. Tymczasem, jakiś czas temu, będąc na kontrolnej wizycie u pediatry zauważyłem, że pediatra je źle odczytuje! Dzisiaj będzie więc o tym jak siatek centylowych NIE czytać. Będzie też o siatce centylowej, która powinna być używana a nie jest.

Zaczęło się od tego, że byłem z dzieckiem na kontrolnej wizycie u pediatry. Pediatra sprawdza wzrost i wagę a następnie odczytuje centyle i je porównuje. Przypuśćmy, że dziecko ma 10 lat, 150cm wzrostu i 40kg wagi. Pediatra odczytuje centyl 10-latka z siatki dla wzrostu (centyl 90) oddzielnie dla wagi 10-latka (centyl 75). Następnie pediatra mówi, że dziecko jest na 90-centylu wzrostu i 75-centylu wagi, więc jak na swój wzrost trochę zbyt chude.
W mojej głowie zapaliła się lampka.
Dlaczego?
Nie można porównywać centyli dla wzrostu 10-latka z centylami dla wagi 10-latka! A w każdym razie nie w ten sposób.

Centyl 90 wzrostu w tym kontekście oznacza, że w populacji 10 latków około 90% rówieśników jest niższych. Centyl 75 wagi w tym kontekście oznacza, że w populacji 10 latków 75% rówieśników jest lżejszych.
Mogłoby się wydawać, że skoro wzrost jest na 90 centylu to waga też być powinna, a jeżeli nie jest to waga jest zbyt niska.

Problem w tym, że nie ma sensu odejmować centyli dla wzrostu i dla wagi, nawet jeżeli oba centyle odnoszą się do rówieśników. Aby móc powiedzieć, że dziecko jest jak na swój wzrost zbyt chude, należy sprawdzić jak wygląda rozkład wagi dzieci o podobnym wzroście!

Technicznie mamy trzy zmienne: wiek, waga i wzrost. Z typowych siatek odczytujemy centyl rozkładu wzrost|wiek i waga|wiek. Zapis |wiek, oznacza że badamy rozkład danej cechy dla określonej grupy wiekowej. To co chcielibyśmy znać to rozkład wagi dla chłopca o określonym wzroście i wieku (ile ważą 10-latki o wzroście 150cm). Więc waga|wiek,wzrost.
Przedstawienie graficznie takich siatek jest technicznie trudne, dlatego trzeba zdecydować się na jedną zmienną po prawej stronie znaku |. Wydaje się oczywiste, że jeżeli chcemy mówić czy dziecko jest za chude lub zbyt grube jak na swój wzrost, to powinniśmy patrzeć na siatkę waga|wzrost!

Niestety takich siatek nie ma w książeczce zdrowia dziecka.
Ale jeżeli mamy pod ręką odpowiednie dane to, możemy taką siatkę centylową wyznaczyć!
A ja takie dane mam!

Jeżeli na siatce centylowej waga|wzrost odczytamy jaki jest rozkład wagi chłopców o wzroście 150cm, to okaże się że 40kg to 50centyl wagi. Czyli idealnie w środku! Nie ma żadnej mowy o niedowadze!

Wykres poniżej przedstawia trzy rozkłady: wzrost|wiek, waga|wiek, waga|wzrost. Z technicznych przyczyn rozkład wzrost|wiek zapisany jest w poziomie. Nie jest to może intuicyjne, ale pozwala na lepsze upakowanie tych trzech wykresów.
Pierwszy zestaw wykresów jest dla chłopców, drugi dla dziewczynek.

Należy też dodać, że w przypadku dzieci ,,oscylujących” wokół 50centyla, błąd wynikający z odejmowania standardowych centyli jest nieduży. Błąd ten zaczyna być zauważalny w sytuacjach skrajnych, ponad 80-90 centylem lub poniżej 10-20 centyla.

Siatki przedstawiają centyle 10, 25, 50, 75 i 90. Po kliknięciu na obrazek otworzy się siatka w formacie wektorowym pdf.




17 Responses to Siatki centylowe wagi i wzrostu dla dzieci. Czy Twój pediatra dobrze je odczytuje?

Avatar

strażnik bentosu

Październik 9th, 2012 at 11:24

Dzięki, również się nad tym zastanawiałem. Na szczęście istnieją siatki centylowe dla indeksu BMI

Avatar

smarterpoland

Październik 9th, 2012 at 12:39

Zaletą siatek BMI jest rozdzielczość, łatwiej je przedstawić jako funkcję wieku bo oś BMI mniej się zmienia.
Wadą jest to, że BMI trzeba wyliczyć, potrzebny jest więc mały lub duży kalkulator. Choć pewnie w czasach gdy prawie każdy ma telefon komórkowy nie jest to duży problem.

Avatar

b

Październik 9th, 2012 at 16:02

Gdyby waga była idealnie („stuprocentowo”) skorelowana ze wzrostem, konstatacja pediatry byłaby zapewne uzasadniona.

Dla mnie momentem statystycznego objawienia był moment, kiedy zrozumiałem, co oznacza osobliwy rysunek na okładce książki Statistical Models: Theory and Practice Davida Freedmana.

Avatar

smarterpoland

Październik 9th, 2012 at 16:12

Nie znałem tej książki, ale faktycznie, okładkę ma świetną.

Avatar

dyslektyg

Październik 9th, 2012 at 21:48

Dzień dobry. Czytam ten blog od kilku miesięcy i uważam, że jest znakomity.

Odnośnie notki:
„procent rówieśników jest lżejszych/niższych od wagi/wzrostu dziecka”
A czy to przypadkiem nie jest tak, że siatki te są wykalibrowane do pożądanej normy? Inaczej to nie zobaczylibyśmy czy nasze dziecko nie jest niezdrowo grube jeśli cała populacja byłaby za gruba.

Avatar

smarterpoland

Październik 9th, 2012 at 23:04

Tylko skąd wziąć takie ,,pożądane normy”? Zakłada się, że większość zdrowych dzieci w populacji rozwija się normalnie więc populacja zdrowych dzieci jest najlepszym punktem odniesienia (tutaj alternatywny opis: http://www.patient.co.uk/doctor/Centile-Charts-and-Assessing-Growth.htm).
To najlepiej widać na siatkach dla wzrostu, w Norwegii populacja jest średnio wyższa niż w Malezji, czym byłby więc pożądany wzrost 5 latka?
Jest to też argument by nie przejmować się za bardzo tymi centylami ;-)

Avatar

dr dżemek

Październik 10th, 2012 at 21:45

Uwaga również na opis osi siatek centylowych.
Poprawne określenie to: masa ciała. Waga to urządzenie do pomiaru masy (vide: http://pl.wikipedia.org/wiki/Waga).

Avatar

smarterpoland

Październik 10th, 2012 at 22:22

Zgodnie ze słownikiem języka polskiego PWN (http://sjp.pwn.pl/szukaj/waga) jednym ze znaczeń wagi jest też ciężar obiektu.
Ale zmieniłem opis osi bo masa ciała ładniej brzmi ;-)

Avatar

magdalena

Październik 11th, 2012 at 00:49

Wiadomo, z którego roku są te normy? Tj. aktualizuje się je co roku na podstawie „bilansu x-latka” czy to ciągle te dane, które zebrano jeszcze za poprzedniego ustroju?

Avatar

smarterpoland

Październik 11th, 2012 at 11:10

Te które pokazuję na blogu są na podstawie danych zbieranych w ciągu ostatnich 5 lat i pochodzą ze zagregowania kilka roczników.

Avatar

dyslektyg

Październik 11th, 2012 at 19:53

@smarterpoland
<>
Ja bym szukał na jakiejś katedrze pediatrii.

”większość zdrowych dzieci w populacji rozwija się normalnie”
Użyłeś określenia „zdrowych” co, moim zdaniem, czyni powyższe tautologią. Ciekawsze byłoby twierdzenie „większość dzieci rozwija się normalnie”. Ale to raczej nieprawda biorąc pod uwagę, że ponoć 80% dzieci ma różne wady postawy.

„To najlepiej widać na siatkach dla wzrostu, w Norwegii populacja jest średnio wyższa niż w Malezji, czym byłby więc pożądany wzrost 5 latka?”

Zakładam, pewien stopień racjonalności u pediatrów – to znaczy, że oceniając wzrost dziecka biorą pod uwagę co najmniej wzrost rodziców.

A wracając do wyznaczonej przez Ciebie siatki waga|wzrost: podtrzymuję moją tezę, że nie powinna ona być wyznaczona na podstawie całej populacji dzieci.

Avatar

dyslektyg

Październik 11th, 2012 at 19:55

Przepraszam, początek mojego postu powinien wyglądać tak:
„Tylko skąd wziąć takie ,,pożądane normy”?”
Ja bym szukał na jakiejś katedrze pediatrii.

Avatar

smarterpoland

Październik 11th, 2012 at 20:03

,,A wracając do wyznaczonej przez Ciebie siatki waga|wzrost: podtrzymuję moją tezę, że nie powinna ona być wyznaczona na podstawie całej populacji dzieci.”

A dla jakiej podpopulacji chciałbyś ją wyznaczać?

Avatar

dyslektyg

Październik 12th, 2012 at 21:52

„A dla jakiej podpopulacji chciałbyś ją wyznaczać?”
Jeśli ma służyć pediatrom jako narzędzie (jedno z wielu) do diagnozowania problemów z wagą to na podpopulacji dzieci prowadzących zdrowy tryb życia (żywienie + ruch). W mojej ocenie ta składowa najmocniej wypacza rozkład.

Avatar

smarterpoland

Październik 13th, 2012 at 07:59

Kryterium przyjęcia ,zdrowy tryb życia’ jest nie do użycia. Jak je zastosować dla dwulatków? A dla 10 latków czy jeżeli je frytki w fastfoodzie ale dużo się rusza, to czy prowadzi zdrowy tryb życia czy nie? I czy mieć inne kryteria dla 6 latków a inne dla 12 latków?

Branie całej populacji ma tę zaletę, że nie jest uznaniowe, łatwo wytłumaczyć co jest prezentowane. I jest zgodne ze sposobem w jaki siatki są tworzone.

Avatar

dyslektyg

Październik 27th, 2012 at 21:36

Może źle odczytuję siatkę ale wydaje mi się, że 19-latkom spada waga. Czym to jest spowodowane?

Avatar

smarterpoland

Październik 28th, 2012 at 07:51

Dzięki, ciekawa uwaga.
Najprawdopodobniej jest to jakiś artefakt w danych.
Mam dane opisujące wzost i wagę dzieci w wieku szkolnym. Ale teraz jak na to spojrzałem to część 19-latków już powinna być poza szkołą, wiec o ile dla młodszych dzieci obserwujemy znaczną część populacji, tak dla 19-latków obserwujemy tylko młodszych 19 latków, reszta już skończyła szkołę i nie są pod obserwacją.
Najprawdopodobniej więc wyniki dla 19 latków nie są wiarygodne dla całej populacji. Sprawdzę to jeszcze u źródła danych i usunę rozkład dla 19 latków z wykresu.

Comment Form

top